Na Skwerze Marszałka Józefa Piłsudskiego w Darłowie stoi monumentalny betonowy pomnik z 1960 roku, który opowiada historię tego kawałka Pomorza. Nie jest to typowy pomnik – duży wklęsły ekran wypełniają cztery płaskorzeźby, które układają się w opowieść od czasów słowiańskich po czasy powojenne. To miejsce, które warto odwiedzić spacerując po Darłowie, zwłaszcza dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć skomplikowaną historię Ziem Odzyskanych.

Historia pomnika i jego symbolika

Pomnik Zwycięstwa odsłonięto w 1960 roku z okazji 15. rocznicy wyzwolenia Darłowa przez żołnierzy 19 Armii. Walki o miasto odbyły się 7 marca 1945 roku i były zaciekłe – niemiecki garnizon bronił się ulica po ulicy, a w wyniku ostrzału zniszczeniu uległo około 30% zabudowy. To właśnie te wydarzenia miał upamiętniać pomnik, choć jego twórcy nadali mu znacznie szerszy wymiar.

Na podstawie widnieje cytat z „Roty” Marii Konopnickiej – „Nie rzucim ziemi skąd nasz ród”. Słowa te nabierają szczególnego znaczenia w kontekście powojennego Darłowa, kiedy na te tereny przybywali pierwsi osadnicy z różnych stron Polski. Obok napisu umieszczono znicz w kształcie pomorskiej urny, nawiązujący do pradawnych tradycji tego regionu.

Co przedstawiają płaskorzeźby

Wklęsły kamienny ekran wypełniają cztery sceny, które tworzą wizualną opowieść o dziejach ziemi darłowskiej. Od lewej strony pierwszą postacią jest Światowid – słowiańskie bóstwo z czterema twarzami, symbolizujące pradawną słowiańskość tych ziem. To nawiązanie do czasów, gdy Pomorze zamieszkiwały plemiona słowiańskie, zanim pojawiły się tu kolejne władze i wpływy.

Dalej pojawia się Bolesław Krzywousty z drużyną – scena ma podkreślać średniowieczną przynależność tych terenów do Polski. Książę ten prowadził liczne wyprawy na Pomorze w XII wieku, a jego postać stała się symbolem polskiej obecności na tych ziemiach w czasach piastowskich.

Kolejne płaskorzeźby przedstawiają sceny z czasów współczesnych – rybaka opartego o łódź, robotnika, kobietę z dzieckiem na ręku oraz żołnierza Wojsk Ochrony Pogranicza. Te postaci miały symbolizować Polską Rzeczpospolitą Ludową i nowy porządek po 1945 roku. Dziś można je traktować jako świadectwo epoki, w której powstawał pomnik.

Pomnik powstał w typowej dla lat 60. estetyce socrealizmu, ale jego forma – wklęsły ekran z płaskorzeźbami – wyróżnia się na tle innych pomników z tego okresu. Twórca nadał mu formę swoistej kamiennej księgi historii.

Kontekst historyczny – Darłowo po wojnie

Żeby zrozumieć ten pomnik, warto poznać historię powojennego Darłowa. Miasto zostało zdobyte 7 marca 1945 roku po ciężkich walkach ulicznych. Zniszczenia były poważne, a niemiecka ludność wkrótce opuściła miasto. Na ich miejsce przybywali polscy osadnicy – ci, którzy przybyli tu do 1950 roku lub urodzili się w latach 1945-1950, nazywani są dziś Pionierami Ziemi Darłowskiej. To im poświęcony jest zresztą osobny pomnik, stojący w pobliżu.

Darłowo miało długą i bogatą historię jeszcze przed wojną. To tutaj urodził się i spędził ostatnie lata życia Eryk Pomorski – król Danii, Szwecji i Norwegii, zwany Ostatnim Wikingiem Bałtyku. Miasto nosi tytuł królewskiego właśnie dzięki tej postaci. Pomnik Zwycięstwa jest więc tylko jednym z elementów bogatej historycznej mozaiki tego miejsca.

Dla kogo to miejsce

Pomnik nie jest główną atrakcją Darłowa – tę rolę pełni gotycki zamek książęcy, jedyny nadmorski gotycki zamek w tej części Europy. Niemniej warto się tu zatrzymać, jeśli interesuje nas historia Ziem Zachodnich i powojenna historia Polski. To dobry punkt na trasie spaceru po mieście, zwłaszcza że znajduje się w centrum, niedaleko od innych zabytków.

Dla rodzin z dziećmi pomnik może być okazją do rozmowy o historii – płaskorzeźby są czytelne i łatwo wyjaśnić dzieciom, co przedstawiają poszczególne sceny. Nie jest to jednak miejsce, przy którym spędzi się dużo czasu – wystarczy kilka, może kilkanaście minut na obejrzenie i przeczytanie napisów.

W pobliżu pomnika znajduje się ławeczka Leopolda Tyrmanda – pisarza, który w książce „Siedem dalekich rejsów” opisał powojenne Darłowo. To kolejny element literacko-historycznej mapy miasta.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać

Pomnik Zwycięstwa znajduje się na Skwerze Marszałka Józefa Piłsudskiego w centrum Darłowa. Niektóre źródła podają też adres jako Aleja Wojska Polskiego – to ten sam plac, tylko różne nazwy tej samej lokalizacji. Dostęp do pomnika jest całkowicie bezpłatny i nieograniczony – stoi na otwartym skwerze, więc można go oglądać o każdej porze dnia i nocy.

Najłatwiej dotrzeć tu pieszo, spacerując po centrum miasta. Jeśli zaczynasz zwiedzanie od zamku książęcego (co jest naturalnym punktem startowym w Darłowie), do pomnika dojdziesz w kilka minut. Skwer leży w dogodnej lokalizacji – po drodze lub w pobliżu mijasz ratusz, kościoły i inne zabytkowe budynki.

Na zwiedzanie samego pomnika wystarczy 10-15 minut. Warto podejść bliżej, żeby dokładnie obejrzeć płaskorzeźby i przeczytać napis na cokole. Jeśli planujesz dłuższy spacer po Darłowie z poznawaniem jego historii, możesz połączyć wizytę przy pomniku z obejrzeniem pobliskiego Pomnika Pionierów Ziemi Darłowskiej oraz ławeczki Tyrmanda.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy

Darłowo to miasto z bogatą historią i wieloma zabytkami, więc Pomnik Zwycięstwa to tylko jeden z punktów na mapie. Bezwzględnie trzeba zobaczyć gotycki zamek książęcy, w którym podobno po nocach wędruje duch Białej Damy – księżnej Zofii. W zamku znajdziesz muzeum poświęcone Erykowi Pomorskiemu i historii miasta.

Warto też zajrzeć na Rynek, gdzie stoi Pomnik Rybaka z 1919 roku – piękna fontanna poświęcona ludziom morza. Wokół fontanny w płytę rynku wmontowano płytki przedstawiające różne gatunki ryb. Jeśli interesujesz się historią, nie pomiń kościoła Matki Bożej Częstochowskiej, przy którym rośnie dąb „Marcin Luter” – pomnik przyrody zasadzony w 1817 roku na pamiątkę 300-lecia reformacji.

Z Darłowa blisko jest też do Darłówka – nadmorskiej części miasta z latarnią morską i plażami. To dobry plan na pełny dzień: rano zwiedzanie historycznego centrum z pomnikami i zamkiem, popołudnie nad morzem.

Lokalizacja: Skwer Marszałka Józefa Piłsudskiego / Al. Wojska Polskiego, Darłowo
Cena: bezpłatnie (pomnik na otwartym skwerze)
Godziny dostępu: całą dobę
Czas zwiedzania: 10-15 minut
Parking: w centrum miasta, płatne miejsca parkingowe w okolicy
Dojazd: pieszo z centrum Darłowa, kilka minut od zamku książęcego i Rynku